दुई दिन बिदा—कोर्ष पूरा नहुने डर कि गुणस्तर सुधार्ने अवसर?

 शिक्षा पाटी 

​काठमाडौँ | सरकारले परीक्षणका रूपमा हप्तामा दुई दिन (शनिबार र आइतबार) सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेसँगै शिक्षा क्षेत्रमा यसको बहस चुलिएको छ। विशेषगरी विद्यालय तहको ‘कोर्ष’ समयमै नसकिने हो कि भन्ने चिन्ता अभिभावक र शिक्षकहरूमा देखिएको छ। तर, यसलाई केवल बिदाको नजरबाट मात्र नभई शिक्षण पद्धतिको पुनर्संरचनाका रूपमा हेर्नुपर्ने विज्ञहरूको मत छ।

​१. समयको गणित: वार्षिक घण्टी र कार्यदिनको चुनौती

​राष्ट्रिय पाठ्यक्रम प्रारूपअनुसार विद्यालय शिक्षामा वार्षिक करिब १,०२४ घण्टा (कक्षा १–३ मा केही कम) पठनपाठन हुनुपर्ने प्रावधान छ।

• ​पुरानो ढाँचा: वर्षमा ५२ वटा शनिबार र अन्य सार्वजनिक बिदा कटाउँदा विद्यालयहरूले करिब २१० देखि २२० दिन पठनपाठनका लागि पाउँथे।
• ​नयाँ चुनौती: थप ५२ दिन आइतबार बिदा हुँदा वास्तविक शिक्षण दिन १८० भन्दा तल झर्ने देखिन्छ। यसले गर्दा पुरानै शैली र गतिमा पठनपाठन गर्दा कोर्ष अधुरै रहने निश्चित प्रायः छ।

​२. विज्ञहरूको विश्लेषण: कोर्ष नसकिनुका मुख्य कारणहरू

​ शिक्षाविद्हरूका अनुसार समस्या बिदामा मात्र छैन, बरु हाम्रो ‘कन्टेन्ट’ डेलिभरी मोडेलमा छ:

• ​परम्परागत शिक्षण विधि: शिक्षकहरू अझै पनि ‘लेक्चर’ विधिमा केन्द्रित छन्। दुई दिने बिदा हुँदा बाँकी ५ दिनमा दैनिक थप एक घण्टा समय व्यवस्थापन नगर्ने हो भने कोर्ष सकिँदैन।
• ​अनावश्यक बिदाको चाङ: शनिबार र आइतबारबाहेक स्थानीय जात्रा, चाडपर्व र राजनीतिक हडतालका कारण हुने आकस्मिक बिदाले झनै समस्या निम्त्याउने देखिन्छ।
• ​प्रयोगात्मक कार्यको अभाव: विद्यालयहरूले किताबका पाना पल्टाउनुलाई मात्र कोर्ष सकिएको मान्ने प्रवृत्तिले गर्दा विद्यार्थीमा सिकाइको चाप बढी हुने देखिन्छ।

​३. सकारात्मक पक्ष: ‘बर्नआउट’ बाट मुक्ति र सिर्जनशीलता

​ विश्लेषणले के पनि देखाउँछ भने, हप्तामा दुई दिन बिदा दिँदा विद्यार्थी र शिक्षक दुवैलाई ‘मेन्टल रिफ्रेसमेन्ट’ मिल्छ।

• ​शिक्षक तयारी: शिक्षकहरूले आइतबारको समय आगामी हप्ताको ‘लेसन प्लान’ बनाउन र शैक्षिक सामग्री जुटाउन प्रयोग गर्न सक्छन्।
• ​स्व-अध्ययन: विद्यार्थीहरूले प्रोजेक्ट वर्क र असाइनमेन्टहरूका लागि पर्याप्त समय पाउँछन्, जसले ‘घोक्ने’ भन्दा ‘सिक्ने’ संस्कृति विकास गर्छ।

​४. समाधानका उपाय: कोर्ष कसरी पूरा गर्ने?

​विद्यालयहरूले कोर्ष नसकिने समस्या समाधान गर्न निम्न रणनीति अपनाउनुपर्ने देखिन्छ:

1. ​समय समायोजन: सोमबारदेखि शुक्रबारसम्म विद्यालयको समय बिहान ९:०० देखि बेलुका ५:०० सम्म वा दैनिक एक घण्टा थप गर्ने।
2. ​हिउँदे र वर्षे बिदामा कटौती: वार्षिक क्यालेन्डरमा रहेका लामा बिदाहरूलाई छोट्याएर दुई दिने साप्ताहिक बिदाको क्षतिपूर्ति गर्ने।
3. ​डिजिटल र हाइब्रिड लर्निङ: आइतबारको दिन अनलाइन कक्षा वा प्रोजेक्ट बेस्ड लर्निङका लागि प्रयोग गर्ने।
4. ​पाठ्यक्रमको संक्षेपीकरण: पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले अनावश्यक दोहोरिएका विषयवस्तु हटाएर ‘कोर’ विषयमा केन्द्रित हुनुपर्ने।

​निष्कर्ष

​हप्तामा दुई दिन बिदा दिने निर्णय आफैँमा नराम्रो होइन, तर यसका लागि ‘शैक्षिक क्यालेन्डर’ को वैज्ञानिक पुनर्संरचना अनिवार्य छ। यदि विद्यालयहरूले पढाउने शैलीमा परिवर्तन नगर्ने र समय व्यवस्थापनमा पुरानै ढर्रा अपनाउने हो भने विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धि कमजोर हुने र कोर्ष नसकिने जोखिम उच्च रहने देखिन्छ।